Crkva propagande

Oni koji smetaju jesu oni koji iz nadnaravnih, povijesnih i teoloških razloga prianjaju uz veliku katoličku Predaju i opiru se prihvaćanju „novih obrazaca“, koje se službeno predlaže i podupire.

Ako se dobro sjećam, za izraz koji je naslov ove bilješke prvi sam put čuo od svoga voljenoga učitelja otca Julija Meinvielleja. Mislio je time na stanje u kojem se Crkva, posvjetovljena, drži prije svega onoga što je kulturno ili politički „korektno“, kako se ne bi zamjerila svijetu. U Rječniku Kraljevske španjolske akademije nalazimo značenje pojma propaganda s upućivanjem na drevni rimski Zbor de propaganda Fide (za raširenje Vjere) (koji se trenutačno zove „za evangelizaciju naroda“): „tijelo Rimske kurije zaduženo za širenje vjere“. Prošireno, kaže se za „udrugu čija je svrha promicati učenja, mišljenja, itd.“ i „radnja i učinak objavljivanja nečega sa svrhom privlačenja sljedbenika“. Značenje tada odgovara i dajemo ga u ovom radu.

Drugi vatikanski sabor (1962.–1965.) odlučno je promicao obnovu Crkve. Kako je Benedikt XVI. više puta naznačio, dokumenti odobreni na tom vrlo važnom crkvenom skupu moraju se čitati u svjetlu velike katoličke Predaje. Geslo je bilo prilagodba stvarnosti Crkve stanju tadašnjega suvremenoga svijeta, što se prije ili kasnije činilo i u drugim povijesnim trenutcima. Najzanimljiviji vid pitanja jest onaj povijesni, ali sada mi nije moguće zadržati se na njemu.

Ono što bi moglo privući pozornost u Saboru papā Ivana XXIII. i Pavla VI. jest ustrajavanje na toj svrsi, koja je u nekim slučajevima dosegnula granice opsjednutosti. Kao primjer, ograničavam se na dekret Perfectae caritatis o prilagođenoj obnovi redovničkoga života; ako nisam krivo brojao, taj se naum ponavlja 21 put. Bilježim: „prema zahtjevima današnjih vremena“, „uloga u suvremenom svijetu“, „opća načela prilagođene obnove života i stege“, „prilagođavanje promijenjenim prilikama vremena“, „pozna­vanje prilika ljudi i vremena“, „prosuđuju okolnosti suvremenoga svijeta“, „prilagođavanje potre­bama današnjega vremena“, „neka se dokinu zastarjeli propisi“, „provođenje prilagođene obnove“, „donositi zakone za obnovu i prilagođavanje te predvidjeti vrijeme za dostatne i razborite pokuse“, „Za prilagođenu obnovu samostana klauzurnih re­dovnica“, „neka se i njihov način života preispita prema spomenutim načelima i mjerilima prilagođene obnove“, „neka obnove dobre stare predaje i neka ih tako prilagode današnjim potrebama“, „prilagode svoj život suvremenim potrebama“, „primjereno prilikama pojedinih mjesta“, „usklađena s prilikama mjesta i vremena“, „odgovara prilikama vremena i mjesta“, „prilagođavanje redovničkoga života potrebama našega vremena“, „prilagođeni značaju i načinu života tamošnjih stanovnika, običajima i prilikama mjesta“, „prilagode potrebama vre­mena i mjesta“, „prilagodi današnjim prilikama“ i „ova pravila prilagođene obnove“.

Dekret očito sadržava mnoge sastavnice velike divne predaje Crkve u pogledu različitih oblika redovničkoga života – drukčije i ne može biti – ali ono što privlači pozornost jest višekratno pozivanje na aggiornamento (podanašnjenje), kako se tada nazivalo, „posuvremenjivanje“. Nadalje, nigdje se ne spominje koje su to „potrebe vremena“. Čak i priznajući kako je obnova bila potrebna i pravodobna, istina je da je u poslijesabornom razdoblju ozbiljno narušila identitet redovničkoga života, identitet – kažem – ne samo u određenim okolnostima.

Pokrenuta je neviđena kriza za koju nitko nije odgovarao, zaslužne zajednice došle su na rub utrnuća, a zvanja za klauzurni kontemplativni život znatno su smanjena. To je dovelo do zatvaranja mnogih samostana časnih sestara ili do njihova pada u stanje slabokrvnosti; isto se može jadikovati i o muškim samostanima. Duh Sveti koji daje život Crkvi izazvao je djelovanje, odgovore i zamjene.

Ali posljednjih su godina druga nesretna uplitanja ponovo povećala opasnost. Mislim na apostolsku konstituciju Vultum Dei quaerere i provedbeni naputak Cor orans. Nedavno sam se bavio tim dvama dokumentima. Ta se kriza dogodila na zadovoljstvo svijeta koji se raduje – čak i šutke – kada Crkva propada.

Politički ispravno

Čini se da dušobrižnici u želji da pomognu svijetu ne upozoravaju na to nagnuće prema onome što je kulturno i politički „ispravno“. Ono što propaganda širi predstavlja opasnost poistovjećivanja s njom; to je najgora usluga koju može pružiti. Ustraje se na hvaljenju besmislenih mjera i kopiranju svjetovnih smjernica koje su poopćene i ne uzimaju Boga u obzir. Izostavlja se proročka uloga prokazivanja i prekoravanja, što dovodi do propasti mnogih duša. Dobro odgojeni i gorljivi vjernici moraju se sablažnjavati nad takvim odmetništvom i otpadništvom.

Ono što sam upozoravao o redovničkom životu pretvorilo se u pomamu promjena u svim redovima, što je dovelo do pustošenja bogoštovlja, uništavanja bogoslužja i nesigurnosti oko naukovne istine. Sve se kreće, mora se kretati, postojanost istovjetnoga nadjačana je snagom struje za koju se kaže da čini stvarnost današnje Crkve.

Umirovljivanje biskupa

Još jedno pitanje koje pripisujem Crkvi propagande jest „umirovljenje“ biskupa u dobi od 75 godina. Stvar koja se, po mom mišljenju, može povezati s modernim štovanjem mladosti, koje Crkva oportunistički prihvaća. Ovaj sud vrijedi iako se netko tko je već ušao u osmo desetljeće života ne može smatrati mladim. Spomenimo usput da nastaje neobično proturječje kada se pape, odnosno biskupi Rima i sveopće Crkve, biraju sa 76 ili 77 godina.

Sabor je ispravno riješio to pitanje u dekretu Christus Dominus, 21: „Ako zbog poodmakle dobi ili kojega drugoga važna razloga dijecezanski biskupi postanu manje sposobni [ne nesposobni, beskorisni] za obavljanje svoje službe, usrdno se umoljavaju (enixe rogantur) da se odreknu svoje dužnosti, bilo svojevoljno ili na poziv [u tom slučaju ne obvezno] mjerodavne vlasti.“

No, Pavao VI. godine 1969. uspostavio je obvezatnost odrjeke u dobi od 75 godina. Završnica točke 21. dekreta Christus Dominus čini mi se od najveće važnosti: „Ako je prihvati, mjerodavna vlast [koja je to: Sveta Stolica ili biskupija koju biskup napušta, to jest njegov nasljednik?] osigurat će dostojno uzdržavanje onih koji su se odrekli i da im se priznaju osobita prava.“

Znam za nekoliko slučajeva biskupa emeritusa koji su bili prepušteni svojoj sudbini. Prevladavajući određeni sram, ovdje ću spomenuti vlastiti slučaj. Dva radna dana nakon što sam navršio 75 godina, otpravnik poslova Apostolske nuncijature (nuncij je nedavno bio premješten) obavijestio me da mi je „iskazano milosrđe“ (misericordiado): moja je odrjeka prihvaćena.

Moj nasljednik trebao je odmah preuzeti dužnost, a ja sam trebao napustiti nadbiskupsku palaču. Moj nasljednik nije se složio da bih stanovao u mjestu koje sam bio odabrao, u bogosloviji koju sam pohađao svake subote dvadeset godina. Štoviše, tijekom toga vremena provodio sam godišnje odmore s bogoslovima, tijekom njihovih praznika, u Tandilu. Bilo je logično: moj nasljednik [Víctor Manuel Fernández] namjeravao je radikalno promijeniti smjer bogoslovije; ja nisam mogao biti ondje.

Morao sam se povući u svećenički dom, koji sam osnovao u župi na kraju grada, gdje je staro malo sjemenište zamijenjeno školom. Sljedeće dvije godine i osam mjeseci nisam primio nikakve informacije ni poziv od nadbiskupije. Bilo je to vrijeme „crkvenoga nepostojanja“, „izgnanstva u domovini“ (exilium in patria), sve dok se nisam odlučio preseliti u Buenos Aires, gdje trenutačno živim.

Zgode koje sam spomenuo sporedne su. Po mojem mišljenju, obveza odrjeke sa 75 godina suprotna je cijeloj povijesti Crkve; ona je nešto neobično u njoj, i proturiječi osim toga osnovnoj teologiji biskupstva. Dovoljno je podsjetiti se da, prema svetom Ignaciju Antiohijskom, biskup u svojoj Crkvi predstavlja ni manje ni više nego Boga Otca.

Biskup stupa u otajstven, nadnaravan vez sa svojom biskupijom, što uključuje da će tu u njoj živjeti i živeći u njoj biti njezin pastir. Riječ je o teološkoj stvarnosti, a ne samo kanonskoj. Isto mjerilo poziva nas da preispitamo praksu – toliko uobičajenu danas – da biskup susljedno služi u dvije, tri ili čak četiri biskupije.

Nadalje, riječ je o zastarjeloj samovolji, jer je 75-godišnji čovjek općenito u puno boljem zdravlju i ima puno veću sposobnost djelovanja danas nego prije pola stoljeća. Ali „umirovljenje“ biskupa pruža prigodu za postavljanje drugih s usmjerenjem kojemu se trenutačno daje prednost, i to svijetu izgleda dobro. To je još jedna značajka Crkve propagande.

U vezi s tim predmetom, smatram prikladnim spomenuti što se događa u Argentini. Imenuju se brojni pomoćni biskupi koji se u kratkom vremenu pretvaraju u biskupe koadjutore, dijecezanske biskupe ili nadbiskupe. Također je zapanjujuće koliko tih imenovanja dolazi iz iste Buenosaireške nadbiskupije.

Podjele Crkve

U ove naše dane mnogi se boje podjele Crkve. S relativističkoga gledišta, konzervativne i progresivističke skupine izdvajaju se kao odgovorne, kao da su podjednako ideološki vođene; obje bi trebale biti uronjene u veliku rijeku koja je Crkva, gdje za sve ima mjesta (nemojmo se zavaravati: u stvarnosti, za relativizam, neki se više uklapaju od drugih), ili bi se svaka trebala smatrati jednom stranom velikoga višeplošnika (poliedra), što bi bio lik Crkve.

U tom viđenju oni koji smetaju jesu oni koji se iz povijesnih, teoloških, pa čak i nadnaravnih razloga, pridržavaju divne velike katoličke Predaje i opiru se prihvaćanju „novih obrazaca“ koje se službeno predlaže i podupire. Konzervativci i progresivisti (možda ti nazivi nisu odgovarajući), ako ne otvrdnu i ne ideologiziraju svoje stajalište, mogli bi biti poštovane tananosti naukovnoga pravovjerja i mirno dijeliti dušobrižni posao.

Podjela Crkve već je u tijeku sa stajalištima Crkve u Njemačkoj i njezinim sinodama koje „vonjaju“ na raskol i krivovjerje. I čije se zablude otvoreno promiču. Da malo pretjeram, ali ne previše, rekao bih da će Martin Luther, gdje god se nalazio, biti ojađen i pomisliti: „Zašto je upravo mene dopao Lav X.?“ Sjetimo se da je upravo taj papa 1520. osudio Lutherove teze pečatnicom Exsurge Domine, koju je krivovjernik javno spalio. Sljedeće godine, papa Medici potvrdio je osudu pečatnicom Decet Romanum Pontificem.

Sada je Luther „shvaćen“. Mnogi katolički vjernici čekaju usmjeravanje Svete Stolice kako bi znali što očekivati ​​u vezi s onim što se kuje u zemlji njemačkoj. Potrebno je žarko moliti, moleći Zaručnika Crkve da je izbavi od raskola i krivovjerja; zazivajući zagovor Marije, Majke Crkve, i svetoga Josipa, zaštitnika Crkve.

Relativizam se muči s manjim sukobima i ne mari za veliku bitku koju vrag vodi protiv Katoličke Crkve, šireći ravnodušnost prema Istini i vodoravnu zabrinutost za probleme svijeta. A svijetu je, prije svega, bez prikrivanja ili pretvaranja, potrebno da mu Crkva navješćuje Ime Spasitelja Isusa Krista.

Što su prema sv. Pavlu bajke i bablje priče?

U istom okružju nalazi se otkriće ili ponovno otkriće drevne ustanove sinodā. O sinodnosti se zatim raspravlja kao uzorku ustroja Crkve i upravljanja njome: ‘zajednički’ (syn) ‘put’, ‘putovanje’, ‘hod’, ‘hodnja’ (hodós). Na taj se način promicalo održavanje sinoda u biskupijama.

Još više, neki predlažu opću sinodu cijele Crkve, opći parlamentarni sustav, koji bi ostavio vlasti svake crkvene jedinice iščašenima ili „spljoštenima“. Kuda bi vodio put „Crkve u pokretu“? Kamo bi doveo? Što bismo mi zajedno (syn) trebali ostaviti za sobom? Posljedica bi bila nered, pomutnja i napuštanje crkvene predaje u potrazi za „novim obrascima“.

Ta maštanja (bajke i bablje priče kako ih je nazvao Apostol [Prva Timoteju 1, 3–7; 4, 1–7; Druga Timoteju 4, 3–4]) pokušavaju prikriti neuspjeh konkretna dušbrižna rada na svim razinama i vrlo ozbiljne probleme u kleru mnogih zemalja. Pravi odgovor na stanje svijeta otuđena od Boga leži u intenzivnu i pravilno usmjerenu dušobrižnu radu te u njegovanju molitvena života koji nas stavlja u Gospodinove ruke.

Rješenje nije reforma ustrojnih i gospodarskih razmjera. Ni prisilno siromaštvo: prelati ne će smjeti primati darove veće od 40 eura. Priznajem da sam tijekom svoga biskupovanja primio nekoliko vrlo velikodušnih darova, što mi je omogućilo da izgradim nekoliko crkava u udaljenim područjima; to su sada župe.

Nisam spremio ni lipu za sebe; mogu jednostavno reći da sam siromašan i da mi je mjesečna naknada koju primaju svi biskupi u zemlji dovoljna. Nemam vlastitu kuću, automobil ni ikakva dobra; živim u Domu za svećenike kojom upravlja Buenosaireška nadbiskupija. To je više nego dovoljno.

Komunizam i Kina

Crkveno jedinstvo oštro je stavljeno na kušnju širenjem komunizma. Ne samo da je Crkva izravno progonjena, nego je gdje god se komunizam učvrstio nastojao stvoriti državnu Crkvu, odvojenu od Rima, središta jedinstva. Znakovit primjer toga jest Kina. Vjerni biskupi mučenički su se opirali uspostavi „Domoljubne Crkve“, za koju su posvećeni biskupi bez imenovanja Svete Stolice. Posljednjih desetljeća Kina se prometnula u pravi gospodarski div, a to stanje, koje svijet toliko cijeni, prikriva dramu uskraćivanja pune vjerske slobode.

Crkva propagande s oduševljenjem je prihvatila tu važnost koju je Kina stekla u svijetu i, okrećući leđa biskupima koji su ostali vjerni katoličkomu jedinstvu, potisnula ih je kako bi ozakonila „domoljube“. To je tipičan potez političke i kulturne prilagodbe.

Crkva i dalje mora ozbiljno razmotriti poslanje obraćanja Kine; i trebala bi iskoristiti promjene koje se događaju u gospodarskom i društvenom poretku, polazeći od snažne vjere kineskih katolika. Isto tako trebala bi težiti rastu crkvenih zajednica i njihovu širenju na golemom području. Uspjeh spajanja kapitalizma i državnoga totalitarizma ne može prikriti kršenje i nedostatak slobode.

Ovdje vrijedi spomenuti izjave nadbiskupa, člana Papinske akademije društvenih znanosti, čijega se prijateljstva s ljubavlju sjećam, koji je rekao da je kineski režim uzorak za primjenu društvene nauke Crkve. Bez obzira izražavaju li takve izjave njegova osobna uvjerenja ili su službeno nadahnute da to učine, one tvore dragocjen primjer onoga na što je spremna Crkva propagande. Posljednjih su godina obilovali takvi primjeri, na žalost brojnih katolika i gnušanje ne maloga broja.

Tko ne rađa, prirodno izumire

Međutim, iz onoga što je rečeno, postoji jedno područje u kojem Kina jest uzorak za razumijevanje i oponašanje. Nakon što je dugi niz godina nametala politiku jednoga djeteta, posljedice su postale očite: opadanje i starenje stanovništva. Zato je postojao pokušaj, bez puno uspjeha, promicanja obitelji s dvoje djece. Sada se prepoznaje važnost više djece za održavanje rasta zemlje i njezine nakane da se istakne kao velika svjetska sila.

Nedavna izvješća pokazuju da će Kina sada dopustiti obiteljima da imaju treće dijete kako bi postigla bolju „strukturu stanovništva“, premašujući trenutačnih 1,4 milijarde stanovnika. Nije riječ samo o dopuštanju ili savjetu, nego o učinkovitu poticanju. Stručnjaci ističu konkretne prijedloge politikā, poput „smanjenja troškova kućanstava za odgoj i obrazovanje“, „poboljšanja stope rodnosti“, „poboljšanja usluga skrbi za djecu prije rođenja i nakon rođenja“ te „razvoja sveopćega sustava skrbi za djecu“. Cilj je, dakle, „riješiti neke od preprjeka koje sprječavaju obitelji da imaju više djece“. Uzbuna je oglašena jer je broj novorođenih padao nekoliko godina zaredom, a zabilježeno je da je stopa plodnosti ostala na 1,3 djece po ženi, dok Ujedinjeni narodi procjenjuju da bi trebala biti 2,1 kako bi se održalo postojano stanovništvo, tj. osigurala zamjena naraštaja.

Prepredeni posli

Argentina je prostrano, rijetko naseljeno područje. Krilaticu Juana Bautiste Albertija „vladati znači naseljavati“ treba prihvatiti sa svježim tumačenjem, prilagođenim trenutačnim okolnostima. Nažalost, argentinska povijest XX. stoljeća obilježena je djelima prijezira i nasrtajima na dar života koji su ostavili dubok ožiljak na društvu. Kao i starim europskim narodima, prijete nam žalosni izgledi, demografska zima.

Crkva propagande uvijek je s bujžurskim nacrtima bojkotirala konkretnu primjenu okružnice Humanae vitae, proročkoga spisa Pavla VI. Čak ni popularno dušobrižništvo koje smjera na siromahe nije bilo u stanju pravilno provesti pitanje rodnosti i zahtijevati od vlada da napuste svoje programe pokroviteljstva i dodijele novčana sredstva tamo gdje su potrebna za promicanje i osiguranje veličine zemlje.

Ne može se poreći da je kvarenje ćudorednoga bogoslovlja u godinama nakon Drugoga vatikanskoga sabora uvijek bilo usmjereno na Humanae vitae, da je nekoliko naraštaja svećenika bilo izobličeno i da su širili te zablude među vjernicima. Djelovanje sv. Ivana Pavla II. i Benedikta XVI. donekle je ublažilo taj tijek, ali zadaća je biskupa i sjemenišnih odgojitelja da primjenjuju crkvenu nauku smireno i bez pukotina (rezova, rascjepa).

Diplomatska služba

Vatikan ima diplomatsku službu visoke kakvoće i umijeća, koja se proteže na mnoge države diljem svijeta. Pretpostavlja se da, ne mijenjajući vlastiti identitet, mora služiti evangelizacijskomu djelu Crkve. No, njezine značajke izlažu je tome da postane svjetovna i smetne s uma tu temeljnu svrhu.

Idealno bi bilo da oni koji se pripremaju obnašati tu službu budu posvećeni i da je obavljaju s istinski crkvenom sviješću. Nažalost, djelovanjem ili propustom mogu služiti planovima Crkve propagande: „sve je u redu, nema problema.“ Čini mi se da se to dogodilo tijekom posjeta argentinskoga predsjednika Svetoj Stolici.

Dr. Alberto Fernández glavni je odgovorni za nedavno ozakonjenje pobačaja u Argentini. Mediji su izvijestili da mu je papa Franjo dao samo 25 minuta za razgovor i djelovao neodobravajuće, jer se na fotografijama ne vidi osmijeh. Međutim, predsjednik se potom sastao s državnim tajnikom kardinalom Parolinom i nadbiskupom Gallagherom koji je zadužen za diplomatske odnose.

Tiskovni ured Svete Stolice objavio je izjavu o tom drugom sastanku, koja je pretjerana pohvala odnosa između Argentine i Svete Stolice, kao da su u svojem najboljem izdanju. Malo vapna i malo pijeska (pomiješana poruka). Ni riječi o tragediji koju je dr. Fernández izazvao u zemlji. To stajalište Svete Stolice potvrđuje nevoljkost argentinskoga episkopata da se bori za nerođeno dijete.

Nepovjerenje biskupā prema onima koji se zalažu za život

Više ne živimo u vremenu sv. Ivana Pavla II. Biskupska konferencija s nepovjerenjem, mrko gleda na udruge i pokrete koji se zalažu za život. Dne 28. prosinca 2020., kada se argentinski Senat sastao kako bi raspravljao o prijedlogu zakona o pobačaju, koji je već prošao Zastupnički dom, veliko se mnoštvo okupilo ispred palače argentinskoga parlamenta, održavajući bdjenje u iščekivanju kako bi ponovo potvrdili svoje protivljenje zakonu koji će na kraju biti donesen. Nazočio sam mu, iako nisam, kao umirovljeni biskup, član Argentinske biskupske konferencije. Dočekan sam s klicanjem, čime je izražavana zahvalnost nazočnih za moj ustrajni rad na toj temi.

U toj zgodi imao sam prigodu razgovarati s izaslanstvom evangeličkih pastora koji su se istaknuli u obrani nedužnih života. Zahvalio sam im na njihovu radu i čestitao im na izjavama koje je izdao Kršćanski savez evanđeoskih Crkava Argentinske Republike (ACIERA), a koje su bile jasnije i snažnije od službenih katoličkih izjava.

Ne znam bi li, s obzirom na političko srozavanje zemlje, bilo moguće spriječiti donošenje toga nepravednoga zakona, ali to jasno svjedočanstvo protivljenja bilo je ono čemu su se nadali toliki vjernici, pa čak i nekatolici. I oni žale zbog njegove žalosne odsutnosti. Crkva propagande može biti zadovoljna.

kastilski izvornik

La Iglesia de la propaganda

Quienes molestan son quienes adhieren, por razones históricas y teológicas, sobrenaturales, a la Gran Tradición católica, y se resisten a adoptar los “nuevos paradigmas” propuestos y sostenidos oficialmente.

Si no recuerdo mal fue a mi querido maestro el Padre Julio Meinvielle a quién escuche por primera vez la expresión que encabeza como título esta nota. Se refería a la situación en que la Iglesia, mundanizada, se atiene ante todo a lo que es cultural o políticamente “correcto”, con la intención de no disgustar al mundo. En el diccionario de la Real Academia Española encontramos esta acepción del término propaganda, en referencia a la antigua Congregación romana De propaganda Fide (que actualmente se llama “Para la Evangelización de los Pueblos”); por extensión se dice de una “asociación que tiene por fin propagar doctrinas, opiniones, etc., y de dar a conocer algo para atraer adeptos”. Cabe entonces el sentido y se lo damos en este trabajo.

El Concilio Vaticano II (1962–1965) ha promovido decididamente la renovación de la Iglesia. Como repetidas veces lo señaló Benedicto XVI, los documentos aprobados en esa importantísima Asamblea eclesial, deben ser leídos a la luz de la gran Tradición católica. La consigna ha sido la adaptación de las realidades de la Iglesia a la situación del mundo entonces contemporáneo, lo que más temprano o más tarde se ha hecho en otros momentos de la historia. Este es un aspecto de la cuestión, el histórico, de lo más interesante, pero no me es posible detenerme ahora en su consideración. Lo que pudo llamar la atención en el Concilio de los papas Juan XXIII y Pablo VI es la insistencia en ese propósito; que en algún caso llegó a los límites de la obsesión. Como ejemplo, me limito al Decreto Perfectae caritatis, sobre la vida religiosa, si no he contado mal ese designio se reitera 21 veces. Anoto: “según lo aconsejan nuestros tiempos”, “en las circunstancias del tiempo actual”, “adecuada renovación”, “para la adecuada renovación de los monasterios de monjas”, “su manera de vivir ha de revisarse” (se refieren a los monasterios puramente contemplativos), “adaptación a las cambiadas condiciones de los tiempos”, “a la luz de las circunstancias del mundo presente”, “las mejores acomodaciones a las circunstancias de nuestro tiempo”, “suprimiendo las ordenaciones que resulten anticuadas”, “dar leyes sobre una adecuada renovación”, “la adaptación de la vida religiosa a las exigencias de nuestro tiempo”, “acomódense a las necesidades de tiempos y lugares” (las obras propias de los institutos religiosos), “adáptense a las condiciones actuales”, “estas normas de adecuada renovación”, “renuévense las antiguas tradiciones y adáptense a las actuales necesidades”, “que ajusten su vida a las exigencias actuales”, “acomodado a las circunstancias de tiempos y lugares” (el hábito), “acomódese a las circunstancias de tiempos y lugares” (la clausura de las monjas).

El Decreto contiene, obviamente, muchos elementos propios de la Gran Tradición de la Iglesia acerca de las diversas formas de vida religiosa – no podría ser de otra manera – pero llama la atención esa apelación tan repetida al aggiornamento, como se lo llamaba entonces, “la puesta al día”. Además, en ningún momento, se menciona cuáles eran esas “necesidades de los tiempos”. Lo cierto es que aun admitiendo que era necesaria y oportuna una renovación, en el posconcilio la identidad de la vida religiosa, la identidad – digo – no solamente ciertas circunstancias, ha sido gravemente dañada. Se desencadenó una crisis inédita de la cual nadie se ha hecho responsable, congregaciones beneméritas han quedado al borde de la extinción, y las vocaciones a la vida contemplativa claustral disminuyeron ostensiblemente. Esto ha llevado al cierre de no pocos monasterios de monjas, o su caída en un estado de anemia; lo mismo se puede lamentar de los monasterios masculinos. El Espíritu Santo que provee a la vida del Iglesia, ha suscitado reacciones y reemplazos. Pero en estos últimos años otras intervenciones desafortunadas han vuelto a suscitar el peligro. Me refiero a la Constitución Apostólica Vultum Dei quaerere y la Instrucción aplicativa Cor orans. De estos dos documentos me he ocupado recientemente. Aquella crisis sucedió para beneplácito del mundo, que se regocija – aún de manera silente – cuando la Iglesia decae.

POLITICAMENTE CORRECTO

Pareciera que los pastores no advierten, en su afán de ayudar al mundo, esa inclinación a lo cultural y políticamente “correcto”. Lo que la propaganda difunde constituye un peligro de identificación con él; es el peor servicio que le podrían brindar. Se insiste en elogiar medidas absurdas, y en copiar las orientaciones seculares que se universalizan prescindiendo de Dios. Se omite la función profética de denunciar y reprobar lo que lleva a la perdición de muchas almas. Los fieles bien formados y fervorosos no pueden menos que escandalizarse de tal defección.

Lo que he advertido acerca de la vida religiosa, se ha convertido en una manía del cambio en todos los órdenes, lo que ha llevado a la devastación de la liturgia y a la incertidumbre acerca de la verdad doctrinal. Todo se mueve, debe moverse, la estabilidad del idéntico es arrollado por el ímpetu del río, que según se dice constituye hoy en día la realidad de la Iglesia.

JUBILACION DE LOS OBISPOS

Otra cuestión que yo adscribo a la Iglesia de la Propaganda es la “jubilación” de los obispos a los 75 años; tema que en mi opinión puede relacionarse con la moderna adoración de la juventud, que en la Iglesia se asume con ánimo oportunista. Vale este juicio aun cuando no puede considerarse joven a quien ha entrado ya en la octava década de su vida. Digamos de paso que se incurre en una curiosa contradicción cuando se eligen papas, o sea, Obispos de Roma y de la Iglesia universal de 76 ó 77 años. El Concilio planteaba correctamente la cuestión en el Decreto Christus Dominus, 21: “Si por el peso de la edad o por otra causa grave, se hicieren los obispos diocesanos menos aptos (no incapaces, inútiles) para desempeñar su oficio, con encarecimiento se les ruega (enixe rogantur) que espontáneamente o invitados (entonces, no obligados) por la autoridad competente, presenten la renuncia a su cargo”. Pero Pablo VI estableció, en 1969, la obligatoriedad de renunciar a los 75 años. La conclusión de ese número 21 de Christus Dominus me parece de máxima importancia: “de aceptarla, la autoridad competente (¿Cuál es esta, la Santa Sede o la diócesis que el obispo abandona, es decir, ¿su sucesor?) proveerá a la congrua sustentación de los renunciantes y a que se le reconozcan peculiares derechos”. Conozco varios casos de obispos eméritos que fueron abandonados a su suerte. Venciendo un cierto pudor me permito referirme aquí a mi propio caso. Dos días hábiles después de cumplir 75 años, el Encargado de Negocios de la Nunciatura Apostólica (el Nuncio había sido trasladado recientemente) me comunicó que había sido “misericordiado”: mi renuncia había sido aceptada. Mi sucesor debía asumir inmediatamente y yo debía dejar el palacio arzobispal. Mi sucesor no estuvo de acuerdo con que yo residiera en el lugar que había elegido, el Seminario Mayor; al cual durante veinte años había concurrido todos los sábados. Además, mis vacaciones, durante ese tiempo, eran con los seminaristas; durante su período de descanso, en Tandil. Era lógico: quien me sucedió traía el designio de cambiar radicalmente la orientación del seminario; yo no podía estar allí. Tuve que retirarme entonces a una Casa Sacerdotal, que yo había erigido en una parroquia de la periferia, donde el antiguo Seminario Menor había sido reemplazado por un colegio. Durante los dos años y ocho meses que siguieron no recibí ninguna información ni invitación de la arquidiócesis. Fue un tiempo de “inexistencia eclesial”, de “exilium in patria”, hasta que decidí mudarme a Buenos Aires, donde resido actualmente.

Los avatares que he recordado son cosa secundaria. En mi opinión, la obligación de renunciar a los 75 años es contraria a toda la historia de la Iglesia, es algo insólito en ella, contradice asimismo a una elemental teología del Episcopado. Basta recordar que, según San Ignacio de Antioquía, el Obispo representa en su Iglesia a Dios Padre, nada menos. El obispo contrae con su diócesis un vínculo misterioso, sobrenatural, el cual implica que debe vivir en ella; y vivir en ella siendo su pastor; se trata de una realidad teológica, no meramente canónica. Este mismo criterio invita a repensar el hecho – tan común actualmente – que un obispo pase por dos, tres y hasta cuatro diócesis sucesivas. Además, se trata de un arbitrio desactualizado, ya que un hombre de 75 años suele estar hoy en día en condiciones de salud, y en capacidad personal para la actividad mucho mejor que medio siglo atrás. Pero la “jubilación” de los obispos brinda la oportunidad de designar otros con la orientación que en el momento se prefiere, y queda bien para el mundo; es otro rasgo de la Iglesia de la Propaganda. A propósito de este asunto, me parece oportuno mencionar lo que ocurre en la Argentina. Son designados numerosos Obispos Auxiliares, que en poco tiempo se convierten en coadjutores, diocesanos o arzobispos. Llama también la atención cuántos de estos nombramientos proceden de la misma diócesis del Gran Buenos Aires.

DIVISION DE LA IGLESIA

En estos días nuestros, muchos temen la división de la Iglesia. Desde una perspectiva relativista se apunta como responsables a los grupos de conservadores y progresistas, como si fueran igualmente ideologizados; ambos deberían sumergirse en el gran río que es la Iglesia, donde caben todos (no nos engañemos: en realidad, para el relativismo unos más que otros), o considerarse cada uno cara de gran poliedro, que es la figura eclesial. En esa visión quienes molestan son quienes adhieren, por razones históricas y teológicas, sobrenaturales, a la Gran Tradición católica, y se resisten a adoptar los “nuevos paradigmas” propuestos y sostenidos oficialmente. Conservadores y progresistas (quizás estos nombres no sean los adecuados), si no endurecen e ideologizan su posición, podrían ser matices respetuosos de la ortodoxia doctrinal, y compartir pacíficamente la tarea pastoral. La división de la Iglesia ya está en curso de realización con las posturas de la Iglesia de Alemania y sus Sínodos que “huelen” a cisma y a herejía; y cuyos errores son proclamados públicamente. Exagerando un poco, pero no demasiado, diré que Martín Lutero, allí donde se encuentre, estará disgutado y pensará “¿por qué a mí me tuvo que tocar un León X?”. Recordemos que fue ese pontífice quien, en 1520, condenó las tesis luteranas en la Bula Exsurge Domine, que el heresiarca quemó públicamente. Al año siguiente el Papa Medicis ratificó la reprobación mediante la Bula Decet Romanum Pontificem. Ahora Lutero es “comprendido”. Son muchos los fieles católicos que esperan una orientación de la Santa Sede, para saber a qué atenerse acerca de lo que se trama en tierra germánica. Es preciso orar mucho, pidiendo al Esposo de la Iglesia que la libre del cisma y de la herejía; invocando la intercesión de María, Madre de la Iglesia, y de San José, su Patrono, en este año que le está dedicado. El relativismo se inquieta por escaramuzas menores, e ignora la gran batalla que el demonio libra contra la Catholica, difundiendo en ella la indiferencia ante la Verdad y una preocupación horizontalista por los problemas del mundo; que necesita de ella, ante todo, sin disimulos y tapujos, la predicación del Nombre Salvador de Jesucristo.

En este mismo contexto se ubica el hallazgo o redescubrimiento de la antiquísima institución de los sínodos. Se habla entonces de sinodalidad como modelo de organización y gobierno eclesial: hacer juntos (syn) el camino (hodós). Es así como se ha promovido la realización de sínodos en las diócesis. Más aún, algunos proponen un sínodo general de toda la Iglesia, un parlamentarismo general, que dejaría desubicadas o “aplanadas” a las autoridades de cada unidad eclesial. ¿A dónde llevaría el camino de una “Iglesia en salida”? ¿Qué es lo que juntos (syn) deberíamos dejar? La consecuencia sería el desorden, la confusión, el abandono de la tradición eclesial en pos de los “nuevos paradigmas”. Estas fantasías (mitos los llamaba el Apóstol) intentan cubrir el fracaso de la pastoral concreta en todos los niveles; y los problemas gravísimos en el clero de muchos países. La respuesta verdadera a la situación de un mundo alejado de Dios está en el trabajo pastoral intenso y correctamente orientado; y en el cultivo de la vida de oración, que nos sitúe en manos del Señor. La solución no es reformista de las dimensiones organizativa y económica. Pobreza a la fuerza: los prelados no podrán recibir obsequios que cuesten más de 40 euros. Confieso que durante mi episcopado recibí varios muy importantes, que me pemitieron edificar varias capillas en las zonas periféricas; actualmente son parroquias. No he guardado ni un centavo para mí; puedo decir con sencillez que soy pobre, y que me basta con la asignación mensual que todos los obispos tienen en el país. No tengo casa propia, ni auto, ni bienes, vivo en un Hogar para sacerdotes de la arquidiócesis de Buenos Aires. Es más que suficiente.

COMUNISMO Y CHINA

La unidad de la Iglesia ha sido puesta a prueba duramente por la difusión del comunismo. No sólo ha sido perseguida directamente, si no que ahí donde se imponía procuraba la creación de una Iglesia Nacional, separada de Roma, que es el centro de la unidad. El caso emblemático de este propósito es China. Los obispos fieles resistieron martirialmente a la constitución de la “Iglesia Patriótica”, para la que se consagraron obispos sin el nombramiento de la Santa Sede. En las últimas décadas China se ha convertido en un verdadero gigante económico, y esta condición, tan apreciada por el mundo, oculta el drama de la negación de una plena libertad religiosa.

La iglesia de la propaganda ha adherido con entusiasmo a esa importancia que China ha adquirido en el mundo, y dando la espalda a los obispos que mantuvieron la fidelidad a la unidad católica, los ha desplazado para legitimar a los patrióticos. Es un movimiento típico de acomodo político y cultural. La Iglesia se debe todavía plantear seriamente la misión para la conversión de China; y tendría que aprovechar para ello los cambios registrados en el orden económico y social, a partir de la fe vigorosa de los católicos chinos. Y procurar el crecimiento de las comunidades eclesiales, y su expansión en el vasto territorio. El éxito de la combinación del capitalismo con el totalitarismo estatal no puede ocultar el menoscabo, y la falta de libertad. Cabe señalar aquí las declaraciones de un arzobispo, Académico de las Ciencias Sociales de la Santa Sede, de cuya amistad guardo lejanos y bellos recuerdos, que ha dicho que el régimen chino es un modelo de aplicación de la Doctrina Social de la Iglesia. Si tales dichos expresaron su convicción personal, o si se los han inspirado oficialmente, constituye un ejemplo precioso de lo que es capaz la Iglesia de la Propaganda. En los últimos años han abundado tales modelos, para tristeza de muchísimos católicos e indignación de no pocos.

Sin embargo, de lo expresado, hay un tema en el cual China es un modelo a comprender e imitar. Después de imponer durante muchos años la política del hijo único, se advirtieron las consecuencias: disminución de la población y envejecimiento de la misma, por eso se intentó sin mucho éxito promover que en la familia tuvieran dos. Ahora se reconoce la importancia de una población numerosa para sostener el crecimiento del país, y su intención de destacarse como gran potencia mundial. Noticias recientes dan cuenta de que ahora en China se permitirá tener un tercer hijo para lograr una mejor “estructura poblacional”, superando los actuales 1400 millones de habitantes. No se trata solamente de una permisión o consejo, sino de un estímulo eficaz. Los especialistas hacen hincapié en propuestas políticas concretas, cómo “reducir el gasto de las familias en educación”, “mejorar las bajas por natalidad”, “mejorar los servicios en atención prenatal y posnatal”, “desarrollar un sistema universal de servicios de cuidado infantil”. Se trata entonces de “abordar algunos de los obstáculos que impiden a las familias tener más hijos”. La alarma saltó porque la cifra de nacimientos descendió por cuarto año consecutivo, y se tomó cuenta que la tasa de fertilidad, quedó en 1,3 hijos por mujer, cuando las Naciones Unidas estima que ha de ser 2,1 para mantener una población estable.

SERVICIO DIPLOMATICO

La Argentina es un territorio muy extenso, apenas semipoblado. La consigna de Juan Bautista Alberti “gobernar es poblar” debería ser asumida según una interpretación original, y de acuerdo con las circunstancias actuales. Desdichadamente, en la historia argentina del siglo XX se han registrado desprecios y atentados contra el don de la vida, que han marcado a la sociedad. Nos amenaza, como a las viejas naciones de Europa, la triste perspectiva del invierno demográfico. La Iglesia de la propaganda boicoteó siempre, con designios burgueses, la aplicación concreta de la Encíclica Humanae vitae, documento profético de Pablo VI. Aun la pastoral popular que tiene como objeto a los pobres, no ha sabido instrumentar correctamente el tema de la natalidad; y exigir a los gobiernos que renuncien a sus planes clientelistas, y pongan el dinero allí donde corresponde para promover y asegurar la grandeza del país. No se puede negar que la corrupción de la Teología Moral en los años posconciliares apuntó siempre contra la Humanae vitae; y varias generaciones sacerdotales se deformaron, y difundieron esos errores entre los fieles. La reacción de San Juan Pablo II Y Benedicto XVI atenuó un tanto ese proceso; pero es tarea de los obispos y formadores de Seminario aplicar la Doctrina del Iglesia con serenidad y sin fisuras.

El Vaticano posee un servicio diplomático de alta calidad técnica, y extendido a muchas naciones del mundo. Se supone que sin alterar su identidad propia debe servir a la obra evangelizadora de Iglesia. Sus características lo exponen a mundanizarse y olvidar esa referencia. Lo ideal sería que quienes se preparan para ofrecer ese servicio se santifiquen, y lo ejerzan con una conciencia verdaderamente eclesial. Lamentablemente, por acción u omisión, pueden servir a los designios de la Iglesia de la Propaganda: “todo bien, no hay problema”. Me parece que esto es lo que ha ocurrido en ocasión de la visita del presidente argentino a la Santa Sede. El doctor Alberto Fernández es el principal responsable de la reciente legalización del aborto. Los medios de comunicación han señalado que el sumo Pontífice le otorgó una entrevista de sólo 25 minutos, y le puso mala cara ya que las fotos no registran sonrisa alguna. Pero, a continuación, el presidente se reunió con el secretario de Estado, Cardenal Parolín y Monseñor Gallagher, encargado de las relaciones diplomáticas. La Oficina de Prensa (Sala Stampa) publicó una nota sobre esta segunda reunión, que es un elogio desmedido de las relaciones entre la Argentina y la Santa Sede, como si estas pasarán por su mejor momento. Una mano de cal y otra de arena. De la tragedia que el Doctor Fernández ha desencadenado en el país, ni media palabra. Esta actitud de la Santa Sede confirma las reticencias del Episcopado Argentino en la lucha a favor del niño por nacer. Ya no vivimos en los tiempos de San Juan Pablo II. La Conferencia Episcopal ve con malos ojos a las asociaciones y movimientos provida. El 28 de diciembre pasado, cuando el Senado de la Nación se reunía para tratar el proyecto de ley abortista, que tenía ya media sanción de la Cámara de Diputados, se agolpó una multitud ante el Palacio del Congreso, en vigilia expectante y para reafirmar la oposición al proyecto que finalmente sería aprobado. Asistí yo, que no soy, en cuanto emérito, miembro de la Conferencia Episcopal Argentina. Fui recibido con alborozo, que expresaba la gratitud de los presentes por mi continuo trabajo sobre el tema. En esa ocasión pude departir con una delegación de pastores evangélicos, que se han destacado en la defensa de la vida inocente. Les agradecí su trabajo y los felicité por las declaraciones de la Alianza Cristiana de Iglesias Evangélicas de la República Argentina (ACIERA), que han sido más claras y contundentes que las oficiales católicas.

No sé si habida cuenta de la degradación política del país hubiera sido posible evitar la sanción de esa ley inicua, pero ese claro testimonio de resistencia era lo que muchísimos fieles, y aun no católicos esperaban; y que lamentan la lastimosa ausencia que se ha dado. La Iglesia de la Propaganda puede estar satisfecha. Por ahora, concluyo aquí: los lectores, según su conocimiento e interés, pueden completar el panorama que aquí les ofrezco.