Otajstvo djetinjstva i prinosi iz svjetske književnosti

Ako se dobro sjećam, već sam pisao o ovoj temi, o djetinjstvu kao duboko osobnoj ljudskoj pojavnosti. Motreći oči djece iz različitih uljudaba i kultura, otkrivamo isto otajstvo: dječje su oči poput malih prozora kroz koje se može nazrijeti u dubinu onoga što može postati čovjek, mislim muškarac ili žena.

Do koje se dobi netko može smatrati djetetom? Argentinski Ustav, odnosno zakoni koji ga razrađuju, smatra ljudsko biće – u ovom slučaju građanina – djetetom do 18. godine. To ograničenje vjerojatno odražava prošlo doba, ono koje nije iskusilo ubrzanje suvremenoga života.

Bilo bi zanimljivo istražiti svjetsku književnost kako bi se vidjelo koji se od slavnih pisaca usudio suočiti s otajstvom djetinjstva i uspio ga na neki način opisati. Ne iznenađuje me da neki od tih književnika nisu bili u stanju pojmiti tu puninu Stvaranja, a to je duša djeteta.

Primjer toga opazio sam u slučaju velikoga Argentinca Jorgea Luisa Borgesa. Prije nekoga vremena otac Leonardo Castellani istaknuo je Borgesovu nemogućnost suočavanja s religijom – u svakom slučaju, umro je prije 40 godina, pomirio se s Crkvom i primio svete sakramente – i sa seksom. Pada mi na pamet da bi se nešto slično moglo reći i za djecu, koje nema na stranicama ovoga iznimnoga pisca.

Sada već treći put čitam „Braću Karamazove“, remek-djelo Fjodora Dostojevskog, izvanredan primjer ruske književnosti. Primjećujem nešto što nisam vidio u prethodna dva čitanja: dirljivu nježnost dječje ljubavi prema otcu, osobito očitu kada pretrpi uvrjedu. Uočavam različite primjere. Dijete pruža svoje ručice dok uzvikuje: „Tata, tata, što ti je ovaj čovjek učinio… kad odrastem, osvetit ću te!“ Dječja nježnost traži zagrljaj, u divnom preokretu onoga što bi moglo biti obrnuto.

Riječ je o ljudskom fenomenu koji se može primijetiti u svim uljudbama i kulturama gdje je na snazi vrijednost obitelji. Vječni Sin Božji postao je čovjekom u krilu obitelji. U Evanđeljima – osobito u onom po Ivanu – Isusova ljubav prema Nebeskomu Otcu očita je. Mogli bismo razmotriti sličnu Isusovu ljubav prema svetom Josipu, odrazu Vječnoga Otca.

„Otac tvoj i ja žalosni smo te tražili“ (Luka 2, 48), kaže Marija svomu Sinu kada ga ponovo pronađu u Hramu u Jeruzalemu; „Niste li znali da mi je biti u onome što je Otca mojega?“ (Luka 2, 49), odgovara Isus. „Otac tvoj“ – „Otca mojega“.

Odnosu između djeteta i majke pridaje se prevelika težina. Majčin dan slavi se dugo vremena. Očev dan došao je dosta kasnije. Ali te proslave treba usađivati djeci ​​i o njima ih poučavati, bez potrebe za određenim danima. Otajstvo djetetove ljubavi prema majci i otcu svakodnevna je stvarnost u svim društvenim slojevima, u bogatstvu i siromaštvu, doma i na ulici.

Siromaštvo koje trpe djeca još je bolnije. U današnjoj Argentini stopa siromaštva pogađa 42,3 posto dječje populacije. Razumljiva je, dakle, nostalgija onih koji se sjećaju da su u „Novoj Argentini generala Peróna jedini povlašteni bili djeca“. Bjehu druga vremena…

kastilski izvornik

El Misterio de la infancia, y algunos aportes de la literatura universal

Si no recuerdo mal, ya he escrito sobre este argumento, sobre la infancia como entrañable fenómeno humano. Contemplando los ojos de los niños de diversas civilizaciones y culturas, descubrimos un mismo misterio: los ojitos infantiles son como pequeñas ventanas por las que puede uno asomarse a la profundidad de lo que puede llegar a ser el hombre; quiero decir el varón o la mujer.

¿Hasta qué edad se puede ser niño? La Constitución Argentina, o las leyes en que se articula, consideran que el ser humano –para el caso, el ciudadano- es niño hasta los 18 años. Probablemente, este límite responde a tiempos pasados, que no conocieron la aceleración de la vida contemporánea.

Sería interesante recorrer la literatura universal para comprobar quiénes, entre los autores célebres, se atrevieron a afrontar el misterio de la infancia, y acertaron a describirlo de algún modo. No me extraña que algunos de esos autores hayan sido incapaces de percibir esa plenitud de la Creación, que es el alma de un niño. He observado un ejemplo en el caso de nuestro gran Jorge Luis Borges. Hace tiempo, el padre Leonardo Castellani señaló la incapacidad de Borges para habérselas con la religión –murió, de cualquier modo, hace 40 años, reconciliado con la Iglesia, y recibió los Santos Sacramentos-, y con el sexo. Se me ocurre que algo semejante se podría decir respecto de los niños, ausentes en las páginas del eximio escritor.

Estoy leyendo ahora, por tercera vez, “Los hermanos Karamazov”, la obra maestra de Fedor Dostoiewski, un modelo sobresaliente de la literatura rusa. Advierto algo en lo que no había reparado en las dos lecturas precedentes: la dulzura conmovedora de los niños en su amor por el respectivo padre; especialmente puesta de relieve cuando éste sufre una afrenta. Detecto varios ejemplos. El niño extiende sus bracitos mientras exclama: “papá, papá, lo que te ha hecho este hombre… cuando yo sea grande te vengaré”. La ternura infantil busca el abrazo, en una maravillosa inversión de lo que podría ser al revés.

Se trata de un fenómeno humano que puede registrarse en todas las civilizaciones y culturas, en las que tiene vigencia el valor de la familia. El Hijo Eterno de Dios se hizo hombre en el seno de una familia. En los Evangelios – sobre todo en el de San Juan- se pone en evidencia el amor de Jesús por el Padre Celestial; podríamos pensar en un amor análogo de Jesús por San José, reflejo del Eterno Padre. “Tu padre y yo te buscábamos angustiados” (Lc 2, 48), dice María a su Hijo, cuando lo reencuentran en el templo de Jerusalén; “yo tengo que estar en las cosas de mi Padre” (Lc 2, 49), responde Jesús. “Tu padre” – “mi Padre”.

Se ha ponderado hasta el exceso la relación del niño con su madre. El Día de la Madre tiene ya larga vigencia. El Día del Padre es muy posterior. Pero estas celebraciones deben ser inculcadas y enseñadas a los niños; sin necesidad de señalar Días específicos. El misterio del niño en su amor a la madre y al padre son la realidad cotidiana en todas las capas sociales; en la riqueza y en la pobreza, en la casa y en la calle.

La pobreza sufrida por los niños es más dolorosa. En la Argentina de hoy el nivel de pobreza señala al 42, 3 por ciento de la población infantil. Se comprende, entonces, la nostalgia de quienes recuerdan que en la “Nueva Argentina del General Perón, los únicos privilegiados son los niños”. Fueron otros tiempos…