Iskustvo boli i njezino ublažavanje
Život uključuje iskustvo zla i boli, kao i višestruke nepravde i smrt, što je njegov kraj. Ta stvarnost utječe na tjelesni red, kao i na duševno i duhovno područje. Svakako nas dira bol drugih, osobito onih koje volimo, s kojima se sjedinjujemo putem sućutnosti. Taj osjećaj nije samo izražavanje žaljenja, izazivanje nezadovoljstva, jaukanje, nego – kako korijen riječi jasno pokazuje – sudoživljavanje boli, druženje pateći isto. U ovom slučaju, to je duhovna patnja. Prema kršćanskoj vjeri, bol, prije svega kada je unutarnja, kako kaže latinska riječ aegritudo [jad, zabrinutost, tuga, žalost, briga duha] posljedica je grijeha. Postoji bol koja prati obraćenje; to je bol srca koje prepoznaje da je uvrijedilo Boga, bol, uvijek spasonosni, zbog grijeha, bol koji bi trebao postati odluka da se pazi kako se ne bi ponovio.
Oduvijek je bilo ljudi ravnodušnih prema tuđoj boli, pa čak i onih koji u njoj uživaju; to je slučaj sa zločincima. Teško im je odrediti osobnost. Zapravo su nepoznanica koja je poslužila da ih se učini filmskim protagonistima. Sjećam se toga zbog serije o nekoć poznatom slučaju Yiye Murano [1930.–2014.], žene nadimka „trovačica iz Monserrata“ u Buenos Airesu. Pozivala bi prijateljice na čaj i posluživala ih pecivima s cijanidom. Kažu da je zaradila oko 300.000 dolara. Prigodom prikazivanja serije Yiyin sin ispričao je kako ga je majka, kada je imao deset godina, pokušala otrovati kolačem. Navodno je u slučaj bila umiješana ljubavnica. Žena je provela 16 godina u zatvoru – osuđena za tri ubojstva – i umrla u domu za starije i nemoćne.
Ali bilo je i ima i onih koji dijele bol svojih bližnjih i pomažu im da dobro umru. Neki su to raspoloženje ugradili u zvanje: liječnici i bolničarke, primjerice. U tim slučajevima aegritudo se objektivizira u samoj djelatnosti. Stoga ga nije potrebno opažati punom sviješću. Događa se tijekom ratova da se društvo raščovječi. Objektivno dijeljenje boli prinos je očovječivanju zajednice. Iz vjerničke točke gledišta, to je ono što je sveti Augustin nazvao „otajstvom pobožnosti“. U tiraniji, kao što je bio povijesni slučaj nacizma i komunizma, mnoštvo pati, ali čini se da oni koji su odgovorni uživaju u toj nužnoj posljedici ideologije.
U Kristovu križu očituju se istodobno i opseg zla i obilje otkupiteljske milosti. Znak križa postao je oznaka očovječenja; rasčovječenost nacizma i komunizma sovjetskoga uzorka predočava se znakovima kukastoga križa, odnosno srpa i čekića.
Savršeni uzor sućutnosti jest Marijin lik podno Otkupiteljeva križa. Stoga se može govoriti o suotkupljenju, a da se pri tom ne umanji dostojanstvo jedinoga Otkupitelja. Katolička predaja očuvala je spjev Stabat Mater, koji govori upravo o „otajstvu pobožnosti“, usavršenoj sućutnosti.
kastilski
La experiencia del dolor y su alivio
La vida incluye la experiencia del mal y del dolor, así como múltiples injusticias y la muerte, que es su término. Esta realidad afecta el orden físico y también el ámbito psicológico y espiritual. Nos conmueve ciertamente el dolor ajeno, especialmente el de las personas que amamos; a las que nos unimos mediante la compasión. Este sentimiento no es simplemente lástima, sino – como aparece claro en la etimología – acompañar sufriendo lo mismo. En este caso se trata de un dolor espiritual. Según la fe cristiana, el dolor, sobre todo cuando es interior, como se dice en latín, aegritudo, es una consecuencia del pecado. Hay un dolor que acompaña la conversión; es un dolor del corazón, que reconoce haber ofendido a Dios, dolor del pecado, siempre saludable, que debe convertirse en propósito de cuidar de no recaer.
Siempre ha habido gente indiferente al dolor de los demás, y aun quienes gozan con él; es el caso de los criminales. Son personalidades difíciles de definir. En realidad, constituyen un misterio, que ha servido para hacerlos protagonistas cinematográficos. Recuerdo esto por una serie referida al caso, que fue famoso en su momento, de Yiya Murano; la apodada “envenenadora de Monserrat”, en Buenos Aires. Invitaba a sus amigas al té y les servía masitas sazonadas con cianuro. Se dice que reunió unos 300 mil dólares. Con motivo de la difusión de la serie, el hijo de Yiya contó que su madre quiso envenenarlo cuando tenía diez años, con una torta. Al parecer, en el caso intervenía un amante. La mujer pasó 16 años en la cárcel – condenada por tres asesinatos –, y murió en un geriátrico.
Pero también ha habido, y hay, quienes comparten el dolor del prójimo y lo ayudan a bien morir. Algunos tienen esta actitud incorporada profesionalmente: médicos y enfermeros, por ejemplo; en esos casos, la aegritudo es objetivada en la misma actividad. No es necesario entonces que se lo perciba con plena conciencia. Ocurre durante las guerras, cuando la sociedad se deshumaniza. Compartir objetivamente el dolor es un aporte a la humanización de la colectividad. Es, desde el punto de vista religioso, lo que San Agustín señalaba como “el misterio de la piedad”. En una tiranía, como fue el caso histórico del nazismo y el comunismo, sufren multitudes, pero los responsables parecen gozar de esa consecuencia necesaria de la ideología.
En la Cruz de Cristo se manifiesta simultáneamente la extensión del mal y la sobreabundancia de la gracia redentora. El signo de la Cruz se ha convertido en una señal de humanización; la deshumanización del nazismo y del comunismo de modelo soviético se ve representada en los símbolos de la esvástica y la hoz y el martillo.
El modelo perfecto de la compasión es la imagen de María al pie de la Cruz del Redentor. Por eso puede hablarse de la Corredención; sin desmedro de la dignidad del único Redentor. La tradición católica ha conservado el poema “Stabat Mater”, que habla precisamente del “misterio de la piedad”, hecho perfecta compasión.
