Posvjetovljenje Božića
Kada počne došašće, ako ne i prije, počne i oglašavanje određenih proizvoda povezanih s nadolazećim božićnim razdobljem. Iako se sama riječ izričito ne spominje, bilo bi iznenađujuće za svakoga tko ne znao da kastilski naziv za Božić – Natividad znači Rođenje, a to se odnosi na Rođenje Gospodina našega Isusa Krista. Predmeti koji se pojavljuju su malo drvce, baloni i drugi ukrasi; debela, bradata figura odjevena u crveno i bijelo. Takvo obilježavanje razdoblja koje prethodi 25. prosinca tipično je za sjevernu polutku i protestantsko okruženje.
Prije nekoliko godina šetajući središtem Napulja primijetio sam da u tjednima prije Božića svaka trgovina nudi jaslice, različitih veličina i kvalitete. Jaslice su naziv katoličkoga prikazivanja Isusova pojavljivanja u svijetu: špilja ili mala kućica, Djevica Marija, sveti Josip i Dijete, zajedno s volom i magarcem. Ne smijemo zaboraviti mudrace o kojima govori Evanđelje po Mateju: mágoi na grčkom bili su zvjezdoznanci i mudraci, koji su predstavljali cijelo čovječanstvo koje je čekalo Spasitelja.
Pučko mišljenje, temeljeno na apokrifima, učinilo ih je kraljevima i dalo svakomu od njih ime. U prikazu jaslica nastavljaju pristizati sve do 6. siječnja. Katolička predaja se posvjetovnila. Isto tako, nestali su anđeli sa svojim pjevanjem. Ipak, od njih su ostali Gloria i Sanctus u Misi. Nešto s tih izvora odjekuje u božićnim pjesmama, koje su uspjele probiti zid posvjetovljenja. Sjećanje na Napulj aludira na pučku vjeru, koja je u posljednje vrijeme oslabila, a u mnogim zemljama čini se da je nestala.
Crkva bi tijekom Došašća trebala proglašavati otajstvo utjelovljenja Sina Božjega. Vjera u to otajstvo mora se ukorijeniti u obiteljima. Stoga je prikladan poticaj na „postavljanje jaslica“. Čak i kada se vjerska praksa smanjila ili čak nestala, divljenje jaslicama izaziva osjećaj vjere usađen u obitelji ili u vjeronauku prve (a u mnogim slučajevima i jedine) Pričesti.
Kako slaviti Božić ako više nema vjere? Riječ je, dakle, o posvjetovljenju kršćanskoga blagdana, koji se često spaja s Novom godinom. Govori se o „blagdanima“ – kao razdoblju koje se ponavlja svake godine – i kaže se, kao želja: „Sretni blagdani“ ili čak uobičajenije „Čestitke! / Čestitam! / Čestitamo“. Božić je, u tom kulturnom okružju, nestao. Trgovačko oglašavanje iskorištava sjećanje na vrijeme kada su ljudi čuvali nešto od izvornoga naviještanja Božića.
Crkva mora ponovo stvoriti te izvore, to podrijetlo Božića, naviještajući Isusa Krista kao Otkupitelja. Svako došašće nova je prilika za navještaj koji je bio povjeren apostolima. Stoga je riječ o preokretanju posvjetovljenja Božića. A za to je nužna Crkva istinski „u izlasku“; Crkva u potrazi za onima koji su zalutali i onima koji nikada nisu bili ondje.
Imajući to na umu, želim vam svima vrlo svet i stoga vrlo sretan Božić. Neka nam nitko ne ukrade Dijete Boga, Maloga Boga, Božić!
kastilski izvornik
La secularización de la Navidad
Cuando comienza el Adviento, se inicia también la propaganda de ciertos productos referidos a la próxima Navidad. Aunque este nombre siquiera es pronunciado. Se asombraría quien no supiera que este título significa Natividad; es decir: se refiere al Nacimiento de Nuestro Señor Jesucristo. Los objetos que aparecen son un arbolito, los globos y otros adornos que lo realzan; un personaje gordo y barbudo, vestido de rojo y blanco. La caracterización del período que lleva al 25 de Diciembre, es típica del hemisferio norte, y del ámbito protestante.
Hace algunos años, recorriendo el centro de Nápoles, observé que para estas semanas previas a la Navidad, todos los negocios ofrecían el pesebre, de distinto tamaño y calidad. Pesebre es el nombre de la representación católica de la aparición de Jesús en el mundo: la gruta, o una casita, la Virgen María, San José y el Niño, sin que faltaran la vaca y el burro. No debemos olvidar a los Magos, de los que habla el Evangelio de Mateo: mágoi eran astrónomos y sabios, que representan a la humanidad entera, que espera al Salvador. La opinión popular, fundada en los Apócrifos, los ha hecho reyes y les ha atribuido un nombre a cada uno. En la representación del pesebre, van llegando hasta el 6 de enero. La tradición católica se ha secularizado. Asimismo, han desaparecido los ángeles con su canto; que se conserva, sin embargo, en el Gloria y el Sanctus de la Misa. Algo de esos orígenes resuena en los villancicos, que han logrado taladrar la pared de la secularización. El recuerdo de Nápoles alude a la fe popular, que actualmente se ha debilitado, y en muchos países, parece haber desaparecido.
La Iglesia debería proclamar durante el Adviento el misterio de la Encarnación del Hijo de Dios. La fe en ese misterio ha de arraigar en las familias; cabe, entonces, la exhortación a “armar el pesebre”. Aun cuando la práctica religiosa haya disminuido, incluso desaparecido, mirar el pesebre evoca el sentimiento de una fe infundida en la familia o en la catequesis de la Primera (y en muchísimos casos, única) Comunión.
¿Cómo celebrar la Navidad si ya no hay fe? Se trata, entonces, de una secularización de la fiesta cristiana, que suele unirse al Año Nuevo; se habla, pues, de “las fiestas” – como un período que se repite anualmente –, y se dice entonces, como un augurio, “Felices fiestas”, o incluso el más generalizado “felicidades”. La Navidad en ese contexto cultural ha desaparecido. La propaganda comercial aprovecha el recuerdo de un tiempo en que el pueblo conservaba algo de la predicación de los orígenes. La Iglesia debe recrear esos orígenes anunciando a Jesucristo como Redentor; cada Adviento es una nueva oportunidad del anuncio que fue encomendado a los Apóstoles. Se trata, pues, de revertir la secularización de la Navidad. Y, para ello, es imprescindible una Iglesia verdaderamente “en salida”; en busca de los que se alejaron, y de los que nunca estuvieron.
Con este propósito, les deseo a todos una muy santa y, por lo tanto, muy feliz Navidad. ¡Que nadie nos robe al Niño Dios!
