Predgovor Kupareovoj Muci Kristovoj (1949.)

Ovo djelo, čitatelju, koje ti se nudi, nije ni drama ni tragedija, nego religiozni spjev (poema), čija bi se duševna svojstva mogla opisati kao moderna ili suvremena, za razliku od većine antičkih, koje označava poglavito pripovjedni opis. U njemu se uzvišeni lik Krista, iz bitnoga osjećaja poštovanja, ne pojavljuje na pozornici.

Više od same Muke Gospodinove, ovaj mistični spjev odnosi se na veličanstveno djelo Otkupljenja. Njegov pisac, velečasni otac Rajmund Kupareo, Hrvat iz Reda propovjednika, nastojao je očuvati važne tekstove Evanđelja netaknutima, što objašnjava potrebu za nekim možda pretjerano dugim i ponavljajućim govorima likova u njihovim unutarnjim borbama proturječnih reakcija; međutim, to ni na koji način ne umara pozornost slušatelja niti umanjuje zanimanje tijekom izvedbe.

Otac Kupareo, kao dominikanski redovnik, prikladno je podijelio svoje djelo na pet žalosnih otajstava ružarija (krunice). U prvom nam otkriva đavolsko napastovanje Jude, u kojem Sotona obuzima njegovu kolebljivu volju. To napastovanje moglo bi se usporediti s onim koje je Krist pretrpio u pustinji: ali u toj je prigodi Gospodin pobijedio moć tmina, a u ovoj je Lucifer onaj koji poražava čovjeka.

Drugi dio temelji se na spisima židovskoga povjesničara Josipa Flavija, kako bi se opravdalo uhićenje razbojnika Geste (Gestasa) i Dizme (Dismas, Dizmuš), raspetih s Nazarećaninom. O Barnabi nam Evanđelje kaže da „bijaše razbojnik“ (Ivan 18, 40) koji „u pobuni bijaše počinio umorstvo“ (Marko 15, 7).

Usporedno s tijekom Muke i Smrti Našega Gospodina u odvijanju trećega dijela vidimo i predviđanje tužnoga kraja Poncija Pilata, koji je, prema raznim inačicama, skončao bacivši se u more ili objesivši se. Zatim, u sljedećem misteriju, predviđamo isto tako tragičan kraj učenika-izdajice. U njemu otac Kupareo majstorski, vještinom psihologa, raščlanjuje mnoga temeljna pitanja koja su mogla navesti Judu da izda Učitelja. Je li to bila pohlepa? Zavist što su, po njegovu sudu, drugi apostoli bili bliži Kristovu srcu nego on? Ili možda častohleplje, vjerujući da na taj način može prisiliti Gospodina da što brže uspostavi Kraljevstvo Izraelovo? Autor predočava sve te razloge kao mogućnosti, ali kao odlučan navodi savjet duha paklenoga. Doista postoje tri glavna neprijatelja duše, kako nam katekizam kaže: svijet, vrag i pȕt; ali vrag je nedvojbeno prvotni.

Lik Barabe jedan je od najistaknutijih u djelu. Simbolizira ljudski rod za koje se Krist predao. Time se ne pozivamo na teološke tvrdnje da je prije okorjela zločinca Naš Gospodin otkupio pravednike, Presvetu Djevicu, svetoga Ivana Krstitelja i druge, nego činjenicu Otkupljenja grješnikove osobe smatramo dijelom štovanja u Muci Raspetoga. U ovom prikazanju (svetom spjevu) otca Kuparea, Baraba se obraća. I tako mora biti, prema utješnom uvjerenju da nije mogao biti izgubljen onaj za koga se sȃm Spasitelj zauzeo. Baš kao što se i mi možemo s nadom pouzdati u nebesku nagradu ljubavi Klaudije Prokule, Pilatove žene, koja je proglasila pravednim Isusa iz Galileje, koga je željela spasiti. Hagiografija Istočne Crkve ubraja ta dva lika Muke među blažene.

Ipak, Baraba zadržava svoje nisko ćudoredno stanje do posljednjega trenutka kada, u naletu kajanja zbog svojih prošlih grijeha, ponavlja vapaj Dizme, Dobroga razbojnika, u kojem su sažete sve čežnje kršćanske duše: „Gospodine, Gospodine! Sjeti me se kad dođeš u svoje Kraljevstvo!“ I zbog toga, kao i kod obraćenja svetoga Pavla, slavodobiće otkupiteljskoga križa još je veće: cijena toga bilo je žrtvovanje Sina Božjega koji je postao čovjekom.

Autor si je dopustio slobodu pretpostaviti da je Veronika, žena koja se ne spominje u Evanđeljima, Judina zaručnica; to ni na koji način ne mijenja istinitost svetih tekstova i dovodi do prizora čudesna rupca i oštre suprotnosti između vjernih Kristovih sljedbenika i onih koji odbacuju njegovu posvećujuću milost.

Djelo, napisano u Zagrebu – glavnom gradu Hrvatske – pod terorističkom vlašću crvene vlasti, posvećeno je patnjama hrvatskoga naroda riječima kojima započinje ovaj dio o Kristovom životu:

… In diebus afflictionis populi mei.
(U danima nevolje naroda moga.)[1]

María Ontiveros[2]

kastilski izvornik

A modo de prefacio a La Pasión de Cristo de Raimundo Kupareo

Esta obra, lector, que se te ofrece, no es un drama ni una tragedia, sino un poema religioso, cuyas cualidades psicológicas pudieran calificar de moderno o actual, en contraposición a la mayoría de los antiguos, que se caracterizan principalmente por su descripción narrativa. En él, la sublime figura de Cristo, por un sentido esencial de respeto, no aparece en escena.

Más que a la Pasión misma del Señor refiérese este poema místico a la obra grandiosa de lo Redención. Su autor, el Revdo. Padre croata Raimundo Kupareo, de la Orden de Predicadores, ha querido conservar intactos los textos importantes de los Evangelios, y ello explica la necesidad de algunos parlamentos tal vez excesivamente extensos y reiterativos de los personajes en luchas íntimas de reacciones contradictorias; lo que, sin embargo, no fatiga en modo alguno la atención ni merma el interés del oyente durante el transcurso de la representación.

El Padre Kupareo, como religioso dominico que es, ha dividido acertadamente su obra en los cinco Misterios dolorosos del Rosario. En el primero, nos revela la tentación diabólica de Judas, en la que Satanás se apodera de su vacilante voluntad. Esta tentación pudiera parangonarse con la padecida por Cristo en el desierto: mas en aquella ocasión venció el Señor al poder de las tinieblas, y en ésta es Lucifer quien vence al hombre.

La parte segunda está basada en los escritos del historiador judío Flavio Josefo, para motivar el arresto de los ladrones Gestas y Dimos, crucificados con el Nazareno. De Barrabás nos dice él Evangelio que “había cometido un homicidio en una revuelta”.

Paralelamente al proceso de la Pasión y Muerte de Nuestro Señor, vemos, en el desarrollo de la tercera parte, la predicción del triste fin de Poncio Pilato, que, según varias versiones, pereció arrojándose al mar, o bien se ahorcó. A continuación, en el siguiente misterio, prevemos igualmente el trágico final del discípulo traidor. En él analiza el Padre Kupareo con maestría de psicólogo los múltiples complejos da ánimo que pudieron haber inducido a Judas a vender al Maestro. ¿Fué por codicia? ¿Por envidia de que, a juicio suyo, otros Apóstoles estuviesen más cerca que él del corazón de Cristo? O tal vez por ambición, creyendo de este modo forzar al Señor a fundar cuanto antes el reino de Israel… El autor aduce como posibles todas estas razones; pero de modo decisivo el consejo del espíritu infernal. Tres son en verdad los principales enemigos del alma, de que nos habla el catecismo: el mundo, el demonio y la carne; mas el demonio el primordial, sin duda alguna.

Es la figura de Barrabás una de las que más vigorosamente destacan en la obra. Simboliza al género humano, por quien Cristo se entregó. Al decir esto no nos referimos a las afirmaciones teológicas de que, antes que al empedernido malhechor había Nuestro Señor redimido a los justos, a la Virgen Santísima, a San Juan Bautista y otros, sino que consideramos el hecho de la Redención en la persona de un pecador, parte adora en la Pasión del Crucificado. En este poema sacro del Padre Kupareo, Barrabás se convierte. Y así debe ser, según la consoladora convicción de que no pudo perderse aquél por quien el Salvador mismo se dió en prenda; como también es de confiar esperanzadamente en el premio celestial a la caridad de Claudia Prócula, esposa de Pilato, que proclamó justo a Jesús de Galilea, a quien quiso salvar. La hagiografía de la Iglesia oriental cuenta a estas dos figuras de la Pasión entre los bienaventurados.

No obstante, Barrabás conserva su baja condición moral hasta él último instante en que, en un arrebato de contrición por sus pasadas culpas, repite el clamor de Dimas, el Buen Ladrón, en el que están condensados todos los anhelos del alma cristiana: “¡Señor, Señor! ¡Acuérdate de mí cuando estés en tu Reino!” Y por ello, como en la conversión de San Pablo, es aún mayor el triunfo de la Cruz redentora: precio del cual fué la inmolación dél Hijo de Dios hecho Hombre.

El autor se ha permitido la licencia de suponer a Verónica, mujer de la que no hablan los Evangelios, prometida de Judas; lo que en nada altera la veracidad de los textos sagrados, y da lugar a la escena del mirífico lienzo y al contraste mordí entre los fieles seguidores de Cristo y los que rechazan su gracia santificante.

La obra, escrita en Zagreb – capital de Croacia – bajo el dominio terrorista del Gobierno rojo, está dedicada a los sufrimientos del pueblo croata con las mismas palabras que encabezan la cuarta parte de la pentalogía de la vida de Cristo, del mismo autor:

… In diebus afflictionis populi mei.
(En los días de aflicción de mi pueblo…)

María Ontiveros[3]

María Ontiveros, A modo de prefacio, in: Raimundo Kupareo, Pasión de Cristo: Poema sacro en cinco misterios, Madrid, 1949., str. 7–12.

[1] Prirediteljska napomena: Misao odjekuje dva svetopisamska retka u kojima Bog kaže: „Vidio sam jade naroda svoga (Vidi afflictionem populi mei) u Egiptu i čuo mu tužbu na tlačitelje njegove. Znane su mi muke njegove“ (Izlazak 3, 7) i „Vidio sam, vidio nevolju naroda svoga (Videns vidi afflictionem populi mei) u Egiptu i uzdisaj mu čuo pa siđoh izbaviti ga“ (Djela apostolska 7, 34).

[2] Punim imenom María Perpetua Socorro García Ontiveros Herrera. Rođena je u Venezueli, pokopana je 14. studenoga 1956. u Madridu na groblju Gospe Almudenske, u grobnicu na područje donje nekropole, odjeljak 4NB, otok 30, slovo D.

[3] Su nombre completo es María Perpetua Socorro García Ontiveros Herrera. Ella nació en Venezuela, se inhumó el 14 de noviembre de 1956 en Madrid en el Cementerio de Nuestra Señora de la Almudena, sepultura, zona necrópolis baja, cuartel 4NB, manzana 30, letra D.