Muškarac i žena
Biblija se na točan i sveobuhvatan način bavi podrijetlom čovjeka, što je uistinu misterij. Na prvom mjestu, opća procjena, otprilike ovako: „Na svoju sliku stvori Bog čovjeka, na sliku Božju on ga stvori, muško i žensko stvori ih“ (Postanak 1, 27). Ali odmah se razumije sadržaj te dvostrukosti. Čovjek, muško, prvo je bio mala glinena lutka u koju je Bog udahnuo svoj duh: iz adama (prašine ili gline zemlje) nastao je Adam; to ime označava ljudskoga nositelja, a ne samo mušku polovicu. Liturgija Katoličke Crkve podsjeća prisutne na izvorni spomen zemlje na početku korizme: „memento homo quia pulvis es et in pulverem reverteris“ – sjeti se, čovječe, da si prah i da ćeš se u prah vratiti. Mi jesmo prah i u prah se vraćamo, čak i ako je ukrašen golemim spomenikom ili izgubljen u kutu groblja. Ali duša je besmrtna; ona ostaje i vraća se da se prikaže Stvoritelju.
Nastavlja se izvorna pripovijest u Knjizi Postanka (na hebrejskom, po prvoj riječi Berešit, koja je stoga prva riječ Biblije): „Nije dobro da čovjek (Adam) bude sam: načinit ću mu pomoć kao što je on“ (Postanak 2, 18). U nekim inačicama: „prikladnu pomoć.“ To je nadopunjujuća pomoć. Tako mit upućuje na temu Adamova rebra. Kada otkrije ženu jer mu je dana, radosno uzvikuje: „Gle, evo kosti od mojih kostiju, mesa od mesa mojega! Ženom (išša) neka se zove, od čovjeka (iš) kada je uzeta!“ (Postanak 2, 23). Adam je svojoj ženi nadjenuo ime Hawwā (Eva, što dolazi od glagola hawa, što znači živjeti) „jer je majka svima živima“ (Postanak 3, 20).
Prije su životinje prošle u mimohodu pred Adamom (Postanak 2, 19) i ni u jednoj od njih nije prepoznao svoju nadopunu, ali je svakoj dao ime (Postanak 2, 20), znak svoga gospodstva. U tim drevnim tekstovima objavljena je istina o čovjeku; to je, dakle, mudroljubna tvrdnja sveopće vrijednosti. Bolje će se razumjeti u Novom Zavjetu (drugom dijelu kršćanske Biblije), gdje se Bog objavljuje kao čovjek, zaljubljen u svoju sliku. Jer, kako potvrđuje potpuna Objava, Bog je Jedan i Trojedini: Otac, Sin i Duh Sveti, samo jedan Bog u tri Osobe različita identiteta, ali jednakih u dostojanstvu. U utjelovljenju Sina objavljuje se punina odgovora, kako Tko je Bog?, tako i Tko je čovjek? „Ja sam Put i Istina i Život“ (Ivan 14, 6), proglašava Isus (Hodòs, Alḗtheia, Zōḗ, u grčkom izvorniku Evanđelja).
Uloga židovskoga naroda vrijedna je divljenja: vrlo mali narod, predodređen da prosvijetli cijelo čovječanstvo. Širina poruke usporedna je s njezinom jačinom. Biblijska je istina filozofska, sveopća istina. Prah i rebro slike su istine o čovjeku, koja također sja u grčkom promišljanju, u sofiji (mudrosti). Povijest filozofije razvija susretanje obaju izvora.
Muškarac i žena. Potrebno je još jednom razjasniti kulturnu projekciju tih pojmova. Istina je da su kroz povijest žene često bile povrijeđene navodnom muškom nadmoći; ali sada se nameće feminizam koji je, u stvarnosti, vrsta prikrivene osvete. Smiješno je da su muškarci ti koji se zalažu za takav feminizam. To je jednostavno stvar neznanja ili zaborava tajanstvene stvarnosti čovjeka, Adama kojega je Bog stvorio. Otajstva Boga i otajstva čovjeka. Boga se niječe i čovjeka se niječe, ili obrnuto.
Biblija isto tako pojašnjava izvorni odnos između čovjeka i rada. To je zbilja nakon pada, nakon iskonskoga grijeha, jer u Raju nije bilo potrebe za radom. Otuda mukotrpna narav rada, što se svodi na suvišnost. Rad uzima svoj danak na ramenima čovjeka (bilo muškarca ili žene), kako je zabilježeno u povijesti, od bezobzirnih oblika kapitalizma do moderna razvoja kapitalizma i komunizma. Ali to nije tema ovoga članka. Pritišće, jer je u pitanju svakodnevna zbilja. Tako je to shvaćala kršćanska predaja: zapovijed apostola Pavla solunskim vjernicima u stvarnosti je bila sveopći zakon: „Tko ne će da radi, neka i ne jede!“ (Druga Solunjanima 3, 10).
kastilski izvornik
Hombre y mujer
La Biblia trata, de modo exacto y completísimo, los orígenes del hombre, que es en realidad un misterio. En primer lugar, una valoración general, de este tenor: “Dios creó al hombre a su imagen, a imagen de Dios lo creó, varón y mujer lo creó”. Pero enseguida se comprende el contenido de esa duplicidad. El hombre, varón, fue primero un muñequito de barro al que Dios infundió su espíritu: de la adamá (el polvo o barro de la tierra) salió Adám; este nombre designa al sujeto humano y no solo a la mitad masculina. La referencia original a la tierra la recuerda a los presentes la liturgia de la Iglesia Católica, al comenzar el tiempo de Cuaresma: “memento homo quia pulvis es et in pulverem reverteris”. Somos polvo y al polvo volvemos, aunque este sea decorado con un inmenso monumento, o quede perdido en un rincón del cementerio. Pero el alma es inmortal, permanece y vuelve a presentarse ante el Creador.
Continúa el relato original en el libro del Génesis (en hebreo, por su primera palabra: Bereshit, que es entonces la primera palabra de la Biblia): No es bueno que el hombre (Adám) esté solo, “le haré un complemento”. En algunas versiones se lee: “una ayuda adecuada”. Es una ayuda complementaria. Entonces el mito apunta al tema de la costilla de Adám. Cuando este descubre a la mujer porque le es entregada, exclama alborozado: “Esta sí es hueso de mis huesos y carne de mi carne. Esta se llamará varona (ishshá) porque ha sido formada del varón (ish). Por su parte, Adám puso a su mujer el nombre de Jawwá (Eva, que viene del verbo jaw, que significa vivir) “porque ella es la madre de todos los vivientes”.
Antes desfilaron ante el Adám los animales, y en ninguno de ellos reconoció su complemento, pero les impuso un nombre a cada uno, señal de su dominio. En estos viejos textos es revelada la verdad del hombre; se trata entonces de un enunciado filosófico, de valor universal. Se lo comprenderá mejor en el Nuevo Testamento (la segunda parte de la Biblia cristiana), donde se revela a Dios hecho hombre, enamorado de su imagen. Porque, como lo asevera la Revelación completa, Dios es el Uno y Trino: Padre, Hijo y Espíritu Santo, un solo Dios en tres Personas; de identidad distinta, pero iguales en dignidad. En la Encarnación del Hijo se revela en plenitud tanto Quién es Dios cuanto quién es el hombre. “Yo soy el Camino, y la Verdad, y la Vida”, proclama Jesús (Hodós, Alétheia, Zoé, en el griego del Evangelio).
Es admirable el papel del pueblo judío, un pueblo mínimo, destinado a iluminar a la humanidad entera. La extensión del mensaje es paralela a su intensidad. La verdad bíblica es verdad filosófica, universal. Polvo y costilla son imágenes de la verdad del hombre, que reluce asimismo en la especulación griega, en la sofía. La historia de la filosofía desarrolla el encuentro de ambas fuentes.
Hombre y mujer. Es preciso esclarecer nuevamente la proyección cultural de estos términos. Es verdad que en la historia las más de las veces la mujer ha sido perjudicada por una pretendida superioridad varonil; pero ahora se impone un feminismo que es, en realidad, una especie de venganza encubierta. Resulta ridículo que sean varones los que agiten semejante feminismo. Se trata, simplemente, de ignorancia u olvido de la realidad misteriosa del hombre, del Adám que Dios ha creado. Misterio de Dios y misterio del hombre. Se niega a Dios y se niega al hombre, o viceversa.
La Biblia esclarece también la relación original entre el hombre y el trabajo. Éste es una realidad postlapsaria, posterior al pecado (caída) original, ya que en el Paraíso no había que trabajar. De allí la condición laboriosa del trabajo (labor), lo cual equivale a una redundancia. El trabajo cuesta sobre las espaldas del hombre (sea varón o mujer), tal como lo registra la historia, desde las formas primitivas de capitalismo hasta los desarrollos modernos del capitalismo y el comunismo. Pero este será el tema de otro artículo. Urge, porque la realidad cotidiana está en juego. Así lo entendió la tradición cristiana: el mandato del Apóstol Pablo a los fieles de Tesalónica, fue en realidad una ley universal: “el que no quiera trabajar, que no coma”.
